به­طور کلی آماربرداری درجنگل عبارت است از تعیین قطر، ارتفاع، حجم و رویش درختان جنگلی و فرآورده­های چوبی آنها (زبیری، ۱۳۸۶). دستیابی به اندازه و مقدار یک مشخصه یا مشخصه­های یک جامعه درختی تنها به کمک آماربرداری و اندازه­گیری مشخصه توده، امکان­پذیر است. در واقع این وظیفه اندازه­گیری و آمار جنگل است که اطلاعات مورد نیاز یک کارشناس علوم جنگل را برای برنامه­ریزی فراهم آورد. (فقاهتی، ۱۳۹۲) در ابتدای امر برای دستیابی به اطلاعات اندازه­های توده، تمام سطح آن را پژوهش و اندازه­گیری می­کردند تا اینکه برای صرفه­جویی در وقت و هزینه سعی شد با پژوهش بخشی (نمونه) از توده، مشخصات کل توده را برآورد کنند. این روش که مدت­ها قبل از به­وجود آمدن روابط آمار ابداع شده بود، ملزم بود موجودی کل توده را برآورد کند، ولی در این روش امکان محاسبه خطاهای آماری وجود نداشت.

آماربرداری جنگل برای برآورد وضعیت موجود و برنامه­ریزی آینده نقش اساسی را بر عهده خواهد داشت (اسحق­نیموری، ۱۳۷۹). امروزه متأسفانه اغلب تصميمات مبني بر آمار و اطلاعات ناقص است و همين امر موجب عدم موفقيت در برنامه­ريزي مي­شود. در گذشته مدیریت جنگل با هدف تولید چوب انجام می­شد، امّا امروزه مهندسین جنگل باید کارکرد­های چند­گانه را به هنگام تصمیم­گیری­های مدیریتی، نظیر کارکردهای اکولوژیکی، تنوع­زیستی، عملکردهای حفاظتی (گونه­های در معرض خطر، حفاظت منابع آب) و مسائل اجتماعی-اقتصادی (درآمد، اشتغال، پژوهش، تفریح و تفرج) که هر روزه اهمیت بیشتری می­یابند، را در نظر بگیرند. مهیّا نمودن اطلاعات برای تصمیم­گیری و یا پژوهش در بسیاری از علوم محیطی عموماً با استفاده از آماربرداری صورت می­گیرد که این امر سهم عمده­ای از بودجه را به خود اختصاص می­دهد (ديويد و گنزالر، ۲۰۰۵). محدود بودن منابع مالی و زمان مورد نیاز برای آماربرداری، لزوم داشتن اطلاعات از مقدار و عوامل مؤثر بر این امر را تشدید می­کنند (اوانس و وينگكام، ۲۰۰۶). برای آماربرداری از جنگل، با توجه به شرایط، وضعیت و نوع گونه­های آن، از روش­های مختلف نمونه­برداری استفاده می­شود. اگر روش انتخاب شده مناسب باشد، دقت آماربرداری بالا و نتیجه به واقعیت نزدیکتر خواهد بود.

تاریخچه نمونه­برداری جنگل در جهان

تاریخچه نمونه­برداری جنگل در دنیا به اواخر قرن هجدهم میلادی یعنی حدود ۲۰۰سال قبل بر می­گردد که اولین بار در کشور آلمان اجرا شد. در طول قرن ۱۹میلادی تغییرات عمده­ای در مورد نمونه­برداری صورت نگرفته ولی در قرن بیستم با پیشرفت­هایی که در علم آمار ریاضی حاصل شد، به­تدریج بکارگیری این علم در آماربرداری جنگل معمول گردید. در قاره اروپا و در کشورهای اسکاندیناوی در قرن ۱۹ تفکر آماربرداری در سطوح وسیع (منطقه­ای) پدید آمد. کشور سوئد در دهه چهل قرن نوزدهم میلادی (۱۸۴۰تا ۱۸۵۰)، آماربرداری نواری را به­منظور تهیه اطلاعات لازم برای برنامه­ریزی در محدوده جنگل­داری اجرا کرد. در کشورهای انگلیسی­زبان بخصوص آمریکا نیز کاربرد علم آمار در جنگل بعد از جنگ جهانی اول متداول گشت (زبیری، ۱۳۸۶). اولین آماربرداری از جنگل در ایران در سال ۱۲۹۷هجری شمسی از سوی وزارت فلاحت در جنگل­های شمال به­منظور تهیه نقشه­برداری­ها از جنگل­ها، تفکیک جنگل­های خالصه از شخصی و تعیین جنگل­های بکر انجام گرفت. سپس مرحوم کریم ساعی در سال­های ۱۳۱۸ تا ۱۳۳۱در زمان تصدی وزارت کشاورزی، اقدامات مفید و ارزنده­ای در آماربرداری جنگل انجام دادند (زبیری، ۱۳۸۶). از سال ۱۳۳۲ هجری شمسی برای جلوگیری از تخریب جنگل­ها، تصمیم گرفته شد که بهره­برداری در جنگل­هایی که به تعداد کافی درخت قابل بهره­برداری در هکتار را دارا باشند صورت گیرد. بدین منظور اولین آماربرداری در جنگل­های ایران با استفاده از روش آماربرداری نواری در شمال کشور صورت پذیرفت و با همین روش نواری اولین طرح­های جنگلداری در تهیه شد. سپس در سال ۱۳۴۲ هجری شمسی آماربرداری به روش تصادفی­سیستماتیک در جنگل لاجیم برای اولین بار در ایران انجام گرفت (زبیری، ۱۳۸۶). از آن تاریخ تاکنون استفاده از روش­های مختلف نمونه­برداری در ایران نیز متداول گردید. از سال ۱۲۹۹ که تشکیلات ابتدایی جنگل در وزارت فلاحت و فوائد عامه وقت شکل گرفت تا پایان سال ۱۳۲۶، توجه اساسی معطوف به جنگل­های شمال بوده و در مورد جنگل­های خارج از شمال جز تهیه چند فقره گزارش به صورت تک­نگاری توسط کارشناسان داخلی و خارجی اقدام قابل توجهی به ثبت نرسیده است، پس از سال ۱۳۲۶ طرح­های متعددی در قالب طرح­های ذغال­گیری ، سقزگیری ، قرق و احیا برای جنگل­های زاگرس تهیه شده است اما متاسفانه هیچکدام از این طرح ها حتی نیمی از افق برنامه­ریزی خود را با موفقیت طی ننموده­اند (­جزیره­ای و ابراهیمی­رستاقی، ۱۳۸۲).